توسعه مجموعه كتابخانه در عصر الكترونيك

نوشته : ليندا اسكامبر

مترجم : فرض الله عزيزي

 مقدمه :

        امروزه فناوريهاي الكترونيكي و توسعه مجموعه دو بحث جالب در كتابداري و علوم اطلاع رساني مي باشند . در تحليل اخير ادبي چهار روش عمده در كتابداري و علوم اطلاع رساني تعيين شده است : فزوني در دسترسي مراجعه كننده به منابع اطلاعاتي گسترش يافته كامپيوتري ، استفاده كتابخانه از شبكه ها و ارتباطات ماهواره اي ، وابستگي به منابع لوح فشرده گسترش يا فته ، و كوششهايي در فعاليتهاي مديريت مجموعه (برنان ، 1991).

        بوضوح ، مديريت مجموعه يك بحث اصولي مي باشد . دماس ديدگاه موضوعيش را به اين روش بيان مي نمايد : نشر الكترونيكي مشكلاتي را درمقابل توسعه مجموعه قرار داده كه تحت عنوان ساختار نظام يافته تعريف شده و ايجاد منابع اطلاعاتي  در كتابخانه دسترسي را فراهم كرده است . زماني كه اصول توسعه مجموعه در جهان انتشارات چاپي توسعه پيدا كرد فناوريهاي نشر جديد تغيير نيافت روشهاي تصميم گيري و رهنمودهاي گزينش ويژه بصورت مهمي بايد يكي شدن قالب هاي نشر جديد را تعيين نمايد اگر چه اغلب نوشتجات مذكور ترجيحا به كتابخانه هاي تحقيقي يا دانشگاهي ، كاربردهاي محتوايي زيادي براي همه انواع كتابخانه ها دارند اما اين بردباري روي مشكلات و راه حلهاي عملي جالب براي همه كتابخانه ها تاكيد دارد.

چالشها

        چالشهاي منابع الكترونيكي وفناوريها در فرايند توسعه مجموعه زياد به چشم مي آيند . در فراسوي وظايف مشخص معیارهایی از قبيل فرايند گزينش در مقياس بزرگي در مديريت در نظر گرفته شده و معدودي از اين معیارها شامل بودجه ، سياست ، پرسنل و فناوري می باشد مقداري از اين مشكلات بزرگ عجيب به نظر نمي رسند و بصورت بنيادي و هم زمان بودجه مجموعه هاي كتابخانه بصورت ويژه در معرض خطرقرار دارند زيرا آنها بصورت مستقيم با تعداد موقعيت هاي كاركنان يا سطح خدمات به مراجعين ارتباط ندارند . (اوترو-بويس ورت ،1993) .كتابخانه هاي دانشگاهي متوجه برخورد فناوريهاي الكترونيكي در تحقيق شده اند كه شامل افزايش تقاضا براي جستجوي توانائيهاي الكترونيكي ، تقاضاهايي براي دسترسي به متن هاي علمي مي شوند .(شريوز ،1992).

        اين محدوده هاي توسعه مجموعه بنظر مي رسد در گزينش ،فراهم آوري و همكاري بين موسساتي مشكل داشته باشند . دو تم از اين مشكلات اي بحث ها را در بر مي گيرد : تغيير و ضعيت فلسفه كتابداري از مالكيت قرار گيري منابع ذخيره شده براي ايجاد دسترسي به منابع ذخيره شده الكترونيكي ، ونياز به فكر مجدد خط مشي توسعه مجموعه هم به منظور حمايت از فلسفه جديد و هم به منظور خوب مورد بحث قرار دادن انواع جديد منابع در بيس هاي روزانه .

گزينش

        يك كتاب روز آمد شده در توسعه مجموعه كه توسط ايوانز تدوين شده در بر مي گيرد يك بخش كامل مواد الكترونيكي كه او در آن ابتدا كوشش مي نمايد اهميت نيازهاي ارزيابي را در " محيط الكترونيكي " مشخص نمايد .

        اگر چه ملاك گزينش زيادي  براي منابع الكترونيكي همان ها هستند كه شامل چاپ ، منابع الكترونيكي و مشكلات خاص مي باشد .  براي مثال ، لاگارديا و بنتلي (1992) فراهم كردند فهرستي از سوالات را براي درخواست به هنگام جستجوي منابع سي دي رام . اين سوالات ارتباط دارند با ارزشهاي مديريتي و كوششهاي مديريتي ، توانايي فروشنده و سخت افزارهاي فني و نيازمنديهاي نرم افزاري . علاوه بر اين شريفز (1992) روي موضوعات مشخص يا تگ هايي كه روي ادراك كيفيت و صحت متن هاي علمي در علوم انساني بحث مي نمايد تاكيد دارد.

فراهم آوري (سفارشات)

     كاركنان بخش  فراهم آوري (سفارشات) بصورت تجربي تغييرات غالبي را براي پيشرفت فرايند خودكار ايجاد نموده اند . از شروع اتوماسيون در بخش سفارشات فعاليت ها راحتتر شدند . اصلاحات ادامه يافت و با ازدياد سيستم هاي كامل كتابداري و خدمات مشترك زماني نسبت به كاربردهاي كتابشناسي يا فروشندگان ، كار بصورت متمركز و تقليدي در آمد .

    بهرحال  غالب تغييرات راديكالي ارتباط ندارند با فناوري اما با خط مشي ارتباط دارند . اسميت و جانسن اعتقاد دارند كه نگرش در مورد كتابخانه بصورت وارونه در سراسر تاريخ چاپ بدست داده شده است : آنها پيشنهاد مي نمايند كه هيچ چيزي نبايد برتري داشته باشد در بيس طرح طولاني مدت . تنها ملاكي كه بايد در رضايتمندي مراجعه كننده در نظر گرفته شود بايك هدف سريع و تحويل موثر يا دسترسي موثر نه خصوصي باشد .

تعاون(همكاري) بين سازماني

        توسعه مجموعه تعاوني سنتي و منابع مشترك متعلق به كتابخانه ها از دهه هاي پيش بعنوان مفاهيمي براي كم كردن مشكلات عدم فضاي كافي بخصوص براي موادي كه كم مورد استفاده قرار گرفته اند شروع شده است . حالا شبكه هاي الكترونيكي تعاون بين سازماني را تسهيل نموده اند و خطوط تركيبي به عنوان تشكيلاتي خصوصي و اشتراك منابع عمل مي نمايند . زيرا ظرفيت ذخيره بالاي رسانه الكترونيكي ، فضا طولاني تر نيست نسبت به انتشار نشر براي كتابخانه ها به اين مفهوم است كه آنها بايد در دسترسي به فراهم آوري و تحويل مدرك نقش داشته باشند و مراجعين بطور مستقيم  بتوانند به اوپك ها و منابع اطلاعاتي زيادي كه در ارتباطات شبكه اينترنتي وجود دارند دسترسي پيدا نمايند (ايوانز ، 1995) .

        كراو و ساندرز (1992) متوجه شدند كه اين تغييرات در فناوري اگر چه افزايش واقعي پيدا كرده اما نياز به همكاري و ارتباطات در سازمانها احساس مي گردد . به منظور استمرار در ايجاد دسترسي فيزيكي و موثر به اسناد ، كتابخانه ها همكاري نمايند تا برطرف نمايند مشكلات مديريتي و سرمايه مناسب ، ازقبيل نقايص ارتباطي و فقدان دسترسي استاندارد و مسئوليت اشتراك منابع .

        سامرهيل در سال 1992 هشدار داد كه يك شبكه منحصر به فرد براي به اشتراك گذاشتن بوسيله پرسنل كتابخانه و تاثير بر روي  مراجعين يك مدل قرضي بين كتابخانه اي مي باشد . او پيش بيني  مي كند كه ديدگاههاي غير قابل شمارش براي منابع اطلاعاتي مشترك با شبكه هاي الكترونيكي وجود دارد .

        كتابخانه ها در باره پايگاههاي اطلاعاتي در سيستم هاي محلي و فراهم كردن دسترسي به منابع دور دست و خدمات تصميم مي گيرند .

بحث در باره چالشها

        معدودي از نويسندگان نگرشهاي جامعي در مورد توسعه مجموعه كتابخانه در عصر الكترونيك پيشنهاد نموده اند . ايوانز (1995) يك ديدگاه خوب و عالي در باره خط مشي هاي توسعه مجموعه و مديريت مالي براي كتابخانه ها دارد . داستان موفقيت اطلاعات سطح بالا مدل گزينشي جامع و توسعه يافته اي از كتايخانه مان در دهه گذشته كه بعنوان مفاهيمي براي منابع الكترونيكي در آن كتابخانه بوده است . دماس (1994) مي گويد اين مدل شامل شد تا وظيفه واحدهاي مديريتي قطع گردد و تخصص ها در منابع انتخاب شده توسعه يابد و به قالب بي توجه باشند تماس ها را در تمام اين سازمانها پيش بيني نمايند .

        كنسول منابع الكترونيكي كه انتشارات الكترونيكي را بررسي مينمايد و نقش توسعه مجموعه را بصورت مستمر تعريف مي نمايد .

        يك عنصر مهم براي يك كميته پايه مي باشد .  دو مفهوم تازه در اين مدل همان ژنرهاي اطلاعاتي است كه هم غالبهاي الكترونيكي و چاپي را و هم دسترسي مراجعين را پوشش مي دهد كه در آن درجه حمايت فناورانه براي دسترسي الكترونيكي ترجيح داده مي شود .

        كراو و ساندرز (1992) لينك اوهيو را توصيف نموده اند كه 17 كتابخانه دانشگاهي را به هم متصل نموده است و به عنوان مدلي براي توسعه مجموعه تعاوني (همكاري ) معرفي شده است . آنها مي گويند موفقيت اين پروژه به يك تعهد توافق شده بوسيله ارگانهايش بستگي دارد .

        لينك اوهيو شامل سهولت استفاده بوسيله مديران  مجموعه ، فراهم آوري منظم اطلاعات براي گزارشهاي روتين مي شود و ظرفيت جمع آوري و تحليل استفاده از داده در اثناي سيستم مشخص مي گردد .

        هفت كاركرد از قبيل توانايي تحليل مجموعه ها و ساختن طرحهاي با ارزش بويژه در نظر داشته اند تا به مديريت مجموعه كمك نمايند .

        در پايان ، از نظر مباحث مالي جدي در توسعه مجموعه ، شاد در سال 1992 طرحهاي دستوري هفت قسمتي را براي تقديمات فكر مجدد ارائه نمود : طرح ، تخصيص ، ارتباط اعضاء هيئت علمي ، توسعه مجموعه تعاوني ، ارزيابي ، سفارشات و سودمندي انتخاب اگر چه مواد مورد بحث بطور مستقيم چالشها و فناوريها جديد را نشان نمي دهند ولي آن شماري از تغييرات را بصورت فلسفي و خصوصي در دسترس قرار داده است .

 

عنوان به انگليسي :

Library collection development in an electronic age

نويسنده به انگليسي :

Linda Schamber

برگرفته از سايت :

http://library.educational.net/a5/a5-64.html